Ubytek naturalny to niezawinione zmniejszenie ilości/masy składników, mieszczące się w normach. Wynika z czynników biologicznych, klimatycznych, fizycznych/chemicznych oraz warunków magazynowania/transportu.
Główne przyczyny to:
- Procesy fizyczne/chemiczne (wysychanie, odparowywanie, topnienie, korozja, erozja);
- Czynniki biologiczne (rozkład materiału);
- Czynności manipulacyjne (przesypywanie, transport, pakowanie);
- Właściwości materiałów;
- Warunki i czas przechowywania.
Typowe ubytki to: Rozkurz (rozpylanie przy przesypywaniu); upiek (utrata wagi ciasta podczas pieczenia); ususzka (utrata wagi produktu przy przechowywaniu).
Normy ubytków naturalnych określają max. dopuszczalne wartości (procentowe), uznawane za naturalne, nie szkody gospodarcze. Zależą od produktu, warunków magazynowania/transportu, czasu przechowywania. W Polsce normy (np. dla towarów akcyzowych) regulują przepisy ministerialne.
Znaczenie gospodarcze
Ubytki naturalne wlicza się w koszty uzyskania przychodów, tylko w granicach norm. Przekraczające normy to szkody, podlegające rozliczeniom podatkowym. Ważna prawidłowa dokumentacja i kontrola ubytków w magazynach/transporcie.
W demografii ubytek naturalny to przewaga zgonów nad urodzeniami, skutkująca spadkiem populacji w krajach rozwiniętych.
Podsumowując, ubytek naturalny to zgodne z normami, niezależne od człowieka zmniejszenie ilości/masy zapasów/produktów, wynikające z naturalnych procesów. Kontrola i rozliczanie ważne w logistyce, magazynowaniu, księgowości, podatkach.